Prawa i obowiązki małżonków w prawie rodzinnym

Zagadnienie wydaje się być oczywiste i nie wzbudzające jakichkolwiek wątpliwości. Mało kto jednak wie, że kwestia wzajemnych praw i obowiązków małżonków jest szczegółowo uregulowana w polskim Kodeksie rodzinny i opiekuńczy (dalej w skrócie krio) w dziale I tytułu II. Kwestii tych dotyczy również bogate orzecznictwo sądów. Tym razem w ramach ciekawostki przedstawiamy jak wyglądają te regulacje. Natomiast każdy z czytelników będzie mógł sam porównać, czy zapisy kodeksu przekładają się na praktykę, czy to na podstawie własnych doświadczeń, czy też obserwacji innych małżeństw.
Uregulowanie praw i obowiązków małżonków hołduje zasadzie ich tzw. równouprawnienia. W skrócie krio rozumie równouprawnienie jako jednakowe prawa i obowiązki obojga małżonków nie tylko względem siebie, lecz również względem rodziny, którą wspólnie tworzą. M. in. krio przewiduje, iż małżonkowie rozstrzygają wspólnie o istotnych sprawach rodziny, a w przypadku braku porozumienia każdy z nich może zwrócić się do sądu o rozstrzygnięcie. Przez pojęcie istotnych spraw rodziny należy rozumieć nie tylko sprawy osobiste, czy też majątkowe, lecz również takie, które dotyczą samej organizacji życia rodzinnego (chociażby podjęcie pracy zawodowej lub zmiany miejsca zamieszkania).
Małżonkowie są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy, wierności oraz współdziałania dla dobra rodziny.
Według krio z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami powstają trzy więzi, a mianowicie fizyczna, duchowa i gospodarcza. Więź fizyczna wynika z realizacji funkcji seksualnej i prokreacyjnej rodziny, a więź duchowa wynika z uczucia miłości, przywiązania, a co za tym idzie z więzi psychicznej małżonków. To z kolei skutkuje w dalszym pożyciu szacunkiem, lojalnością i wiernością. Więź gospodarcza dotyczy wspólnego gospodarstwa, w którym małżonkowie zaspokajają swoje potrzeby bytowe. Wspólne pożycie polega natomiast na łączeniu tych trzech więzi. Brak którejkolwiek z nich pozwala na przyjęcie, że pożycie to ustało. Obowiązek wierności obejmuje nie tylko same stosunki fizyczne z osobami trzecimi, ale także inne przejawy więzi emocjonalnej z nimi. W orzecznictwie wyraża się pogląd, że samo nawet tworzenie pozorów niedochowania obowiązku wierności jest jego naruszeniem.
Wzajemna pomoc obejmuje zarówno wspieranie psychiczne, moralne, jak i branie udziału w życiu rodzinnym, przyczynianie się do zaspokajania potrzeb materialnych, zapewniających obojgu małżonkom równą stopę życiową. Małżonkowie powinni okazywać sobie pomoc w nawet najtrudniejszych chwilach pod względem emocjonalnym. Inny rodzaj pomocy polega na ułatwieniu pracy zawodowej współmałżonkowi zarówno poprzez wzajemne wspieranie, jak i taki podział obowiązków wobec dzieci, jak i w gospodarstwie domowym, który umożliwia jej faktyczne wykonywanie.
Małżonkowie mają obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą założyli, według swoich sił i możliwości oczywiście. Dotyczy to również osobistych starań o wychowanie dzieci i pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Jeśli jeden z małżonków nie spełnia tego ważnego obowiązku jakim jest zaspokajanie potrzeb rodziny, sąd może nakazać, aby wynagrodzenie za pracę, czy inne należności przypadające temu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane drugiemu.
Prawo do mieszkania przysługujące jednemu z małżonków uprawnia do korzystania z tego mieszkania drugiego, w celu zaspokajania potrzeb rodziny.
Jeśli chodzi o nazwisko noszone przez każdego małżonków po zawarciu związku małżeńskiego, muszą oni złożyć oświadczenie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Małżonkowie mogą nosić wspólne nazwisko, będące nazwiskiem dotychczasowym jednego z nich, mogą też zachować własne nazwisko lub dołączyć do niego nazwisko współmałżonka. Jednak łączone nazwisko nie może składać się z więcej niż dwóch członów.
Odrębną kwestią jest również odpowiedzialność za zobowiązania, lecz jest to temat na tyle szeroki, a jednocześnie o ogromnej doniosłości praktycznej, że wymaga odrębnego artykułu.