Przedawnienie roszczeń w prawie cywilnym

Instytucja przedawnienia roszczeń w prawie cywilnym ma ogromne znaczenie i jest często stosowana w praktyce. Sprowadza się ona w uogólnieniu do tego, że po upływie określonego czasu, osoba, która jest zobowiązana do spełnienia jakiegoś świadczenia (tzw. dłużnik), może skutecznie uchylić się od jego zaspokojenia, powołując się właśnie na przedawnienie. Co istotne sam upływ terminu przedawnienia nie powoduje wygaśnięcia roszczenia, dopiero bowiem podniesienie zarzutu przedawnienia daje możliwość uchylenia się od jego zaspokojenia. W przypadku sporu sądowego przedkłada się to odpowiednio na to, że sąd nie bada przedawnienia z urzędu, lecz dopiero na zarzut pozwanego.
Co do zasady wszystkie roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu (ustawy zastrzegają nieliczne wyjątki). Ogólny termin przedawnienia wynosi 10 lat od daty wymagalności roszczenia, a w przypadku roszczeń o świadczenia okresowe oraz związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej trzy lata. Należy jednakże pamiętać, że są to terminy ogólne, a kodeks cywilny i inne ustawy w wielu miejscach przewidują szczególne terminy przedawnienia dla poszczególnych roszczeń. Np. roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w przedsiębiorstwie sprzedawcy mają dwuletni okres przedawnienia, taki sam okres przedawnienia mają roszczenia wynikające z umowy o dzieło, natomiast bardzo krótki okres przedawnienia, bo tylko jednoroczny mają roszczenia z umowy przewozu rzeczy.
Kwestią bardzo istotną jest również ustalenie momentu, od którego zaczyna biec termin przedawnienia. Jeżeli ustawa nie przewiduje inaczej, liczy się go od daty wymagalności roszczenia. W wielu przypadkach największy problem jest właśnie z ustaleniem daty wymagalności roszczenia, lecz jest to materia zbyt skomplikowana i zróżnicowana, aby opisywać ją w niniejszym artykule.
Warto również wspomnieć o instytucji tzw. przerwania biegu terminu przedawnienia, gdyż jest to podstawowa obrona wierzyciela w sytuacji, gdy dłużnik podnosi zarzut przedawnienia. Otóż z przerwaniem biegu terminu przedawnienia mamy doczynienia, gdy np. dłużnik uzna zadłużenie, gdy wszczęta zostanie mediacja, bądź też skierowana zostanie sprawa do sądu w celu dochodzenia tego roszczenia. Wówczas to, termin przedawnienia zaczyna biec na nowo od początku. Przy czym w przypadku uznania zadłużenia od momentu złożenia takiego oświadczenia, a w przypadku wszczęcia postępowania sądowego od momentu jego zakończenia.
Na zakończenie warto jeszcze dodać, że termin przedawnienia roszczeń stwierdzonych orzeczeniem sądu, bądź zawartą przed sądem ugodą wynosi 10 lat bez względu na to, czy ustawa przewiduje dla tego typu roszczeń krótszy termin przedawnienia. Przy roszczeniach okresowych termin przedawnienia wynosi 3 lata.