Zniesienie współwłasności w prawie cywilnym

Dziś ostatni już artykuł z serii dotyczącej współwłasności, w którym to omówimy pokrótce sposoby jej zniesienia.
Wyróżnia się dwa tryby zniesienia współwłasności, a mianowicie umowny i sądowy. Tryb umowny wystąpi, jeżeli strony porozumieją się między sobą co do samego faktu, jak i sposobu zniesienia współwłasności. Oczywiście w braku porozumienia między współwłaścicielami, co niestety zdarza się dosyć często, pozostaje skorzystanie z drogi sądowej. Dokonanie zniesienia współwłasności na drodze sądowej następuje w wyniku postanowienia wydanego przez sąd w postępowaniu nieprocesowym. W zasadzie ustawodawca dopuścił możliwość zniesienia współwłasności w każdym czasie, przyznając jednocześnie współwłaścicielom roszczenie o zniesienie współwłasności, które nie ulega przedawnieniu. Zgodnie bowiem z art. 210 Kodeksu cywilnego każdy z współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności.
W ramach trybu umownego i sądowego Kodeks cywilny przewiduje trzy sposoby zniesienia współwłasności, a mianowicie: podział rzeczy wspólnej (tzw. podział fizyczny), przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli lub sprzedaż rzeczy wspólnej (tzw. podział cywilny). Wskazane uszeregowanie sposobów zniesienia współwłasności świadczy o wyraźnej preferencji ustawodawcy. Bez wątpienia traktuje on jako pierwszorzędny sposób podział rzeczy wspólnej (art. 211 Kodeksu cywilnego). W dalszej kolejności aprobuje przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli (art. 212 § 2 Kodeksu cywilnego). Ostatecznością jest zaś sprzedaż rzeczy wspólnej (art. 212 § 2 Kodeksu cywilnego).
Fizyczny podział rzeczy będzie miał zastosowanie jedynie przy rzeczach, które z natury swej i przeznaczenia nadają się do podziału. Wykluczone jest skorzystanie z tego sposobu, gdyby podział był sprzeczny z przepisami prawa, ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem rzeczy, albo też pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Na marginesie należy również wskazać, że z punktu widzenia prawa publicznego, niedopuszczalny jest podział nieruchomości, gdy jest on niezgodny z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
W sytuacji niemożności dokonania podziału rzeczy wspólnej można skorzystać z przyznania w całości rzeczy wspólnej jednemu ze współwłaścicieli na wyłączną własność. Po stronie osoby, której przyznano własność rzeczy wspólnej istnieje obowiązek spłaty pozostałych współwłaścicieli.
Ostatnim rodzajem zniesienia współwłasności jest sprzedaż rzeczy wspólnej i podział uzyskanej ceny w zależności do wielkości udziałów przypadających współwłaścicielom. Przy sądownym zniesieniu współwłasności sprzedaż rzeczy następuje na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, a więc w drodze licytacji (jak w postępowaniu egzekucyjnym). Istnieje również możliwość, aby sprzedaży dokonali sami współwłaściciele.
Opłaty sądowe dotyczące zniesienia współwłasności reguluje ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Od wniosku o zniesienie współwłasności pobierana jest opłata stała w wysokości 1000 zł. Zostaje ona zmniejszona do kwoty 300 zł w przypadku zgodnego projektu zniesienia współwłasności.